Wardyński i Wspólnicy - rozwiązywanie sporów, arbitraż

FAQ

• Strona główna

Co obejmuje odszkodowanie?

W prawie polskim odszkodowanie ma charakter kompensacyjny. Oznacza to, że jego zadaniem jest wyrównać poniesioną przez stronę szkodę.

Szacowanie odszkodowania za szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (np. płynącego z umowy) oraz za szkodę wynikłą z czynu niedozwolonego oparte jest na zasadzie pełnego wyrównania szkody. Osoba zobowiązana do naprawienia szkody ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (a nie np. za działania siły wyższej). Naprawienie szkody obejmuje stratę poniesioną przez poszkodowanego oraz utracone korzyści. Pod pojęciem rzeczywiście poniesionej straty (damnum emergens) należy rozumieć stratę, która powstała w majątku poszkodowanego i może zostać udowodniona (umniejszenie majątku poszkodowanego np. w wyniku bezpodstawnej zapłaty na czyjąś rzecz określonej kwoty pieniędzy). Utracone korzyści (lucrum cessans) obejmują wszystkie korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby nie wyrządzono mu szkody (w tym zakresie wyrównanie szkody polega więc właściwie na wyrównaniu potencjalnego zysku). Jednakże w przypadku tego roszczenia szkoda musi być przez poszkodowanego wykazana z tak dużym prawdopodobieństwem (prawie z pewnością), aby uzasadniało ono przyjęcie, że utrata korzyści rzeczywiście nastąpiła.

W sprawach zawiłych wskazane jest zgłoszenie wniosku o powołanie biegłego do oszacowania wysokości szkody. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której sąd uzna zgromadzony materiał dowodowy za niewystarczający w tym zakresie (nie wskazujący wprost na wysokość poniesionej szkody).

Odszkodowanie obejmuje także odsetki. Prawo zobowiązań przewiduje naliczanie odsetek (ustawowych lub przewidzianych umową stron) od dnia wymagalności roszczenia. W przypadku szkody wynikającej z deliktu (czynu niedozwolonego) odsetki liczone są od daty wydania orzeczenia.

Strony mogą się umówić, że w przypadku nienależytego wykonania lub niewykonania zobowiązań wynikających z umowy przez jedną z nich, druga strona będzie uprawniona do otrzymania kary umownej w ustalonej uprzednio wysokości, niezależnie od rzeczywistej wartości poniesionej szkody. W takim przypadku odszkodowanie ma charakter sankcji penalizującej (niejako karającej stronę, która nie wywiązała się należycie ze swoich obowiązków). Pokrzywdzony może żądać odszkodowania przewyższającego kwotę ustalonej kary umownej wyłącznie wówczas, gdy strony przewidziały takie uprawnienie wprost w umowie.

Trzeba też pamiętać, że w niektórych przypadkach polskie prawo ogranicza odszkodowanie do tzw. ujemnego interesu umownego, tj. do wysokości szkody, którą strona poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy (przykładowo będą to koszty organizacji spotkań czy negocjacji związanych z niedoszłą do skutku umową). Takie ograniczenie znajduje zastosowanie np. przy roszczeniach z umowy przedwstępnej i culpa in contrahendo (tj. prowadzenia negocjacji bez zamiaru zawarcia umowy).