Wardyński i Wspólnicy - rozwiązywanie sporów, arbitraż

FAQ

• Strona główna

Kiedy sprawę rozpozna polski sąd ?

Zgodnie z ogólnymi zasadami obowiązującymi w prawie polskim, konkretne sprawy należą do jurysdykcji krajowej sądów polskich w następujących przypadkach:

• jeżeli strona pozwana zwykle przebywa, zamieszkuje lub ma siedzibę w Polsce w chwili doręczenia pozwu, a także
• gdy zobowiązanie, wynikające z czynności prawnej (np. zawartej umowy), zostało wykonane albo ma lub miało być wykonane w Polsce;
• gdy zobowiązanie niewynikające z czynności prawnej (np. w wyniku dokonania czynu niedozwolonego) powstało w Polsce;
• jeżeli dotyczą działalności znajdującego się w Polsce zakładu lub oddziału pozwanego;
• jeśli dotyczą roszczenia o prawo majątkowe, a pozwany posiada majątek w Polsce lub przysługują mu prawa majątkowe o znacznej wartości w stosunku do wartości przedmiotu sporu;
• gdy sam przedmiot sporu znajduje się w Polsce;
• gdy dotyczą spadku po osobie, która w chwili śmierci miała miejsce zamieszkania lub miejsce zwykłego pobytu w Polsce.

Należy jednak wskazać, że przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się, o ile umowy międzynarodowe, których stroną jest Polska, nie stanowią inaczej. Umowy międzynarodowe zawsze mają bowiem pierwszeństwo przed ustawowymi regulacjami wewnętrznymi. Przykładowo, aktami prawnymi mającymi pierwszeństwo przed prawem wewnętrznym są Rozporządzenie Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (dot. jurysdykcji sądowej w ramach Unii Europejskiej) oraz Konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych sporządzona w Lugano dnia 16 września 1988 r.

Sprawy o prawa rzeczowe i posiadanie nieruchomości położonej w Polsce, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, należą do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich, bez względu na narodowość strony pozwanej. Jurysdykcja wyłączna nie może być w żaden sposób modyfikowana przez strony. Także wyłącznej jurysdykcji (rozpoznaniu tylko przez sądy polskie) podlegają sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Polsce, a także dotyczące używania takich nieruchomości (sprawy dot. najmu, dzierżawy itp. jednakże z pewnymi wyłączeniami).

Zgodnie z przepisami prawa polskiego sąd właściwy do rozpoznania sprawy nie może odmówić jej rozpoznania na tej podstawie, że sąd innego państwa jest obiektywnie bardziej odpowiedni do jej rozpoznania; tym samym w Polsce nie obowiązuje tzw. doktryna forum non conveniens.

Powyższa regulacja wynika głównie z zasady pewności prawa. Doktryna forum non conveniens może być przyczyną negatywnych konfliktów jurysdykcyjnych (występują one wtedy, gdy wszystkie sądy, do których zwróciły się strony, uznają, że nie są właściwe do załatwienia sprawy, i sprawa nie zostanie rozpoznana) i nie gwarantuje stronom, że sąd właściwy do rozpoznania sprawy rzeczywiście ją rozpatrzy.

Brak jurysdykcji krajowej stanowi przyczynę nieważności postępowania.

Sąd zbada zarzut braku jurysdykcji na wniosek strony, jednakże zgodnie z przepisami sądy są zobligowane do badania swej jurysdykcji z urzędu na każdym etapie postępowania. Z tego względu zarzut braku jurysdykcji może być uwzględniony przez sąd na każdym etapie postępowania, a zasada prekluzji dowodowej nie ma w tym przypadku zastosowania.

Jeżeli sąd uzna zarzut braku jurysdykcji za uzasadniony lub sam stwierdzi brak swej jurysdykcji, wtedy odrzuca pozew i wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. Na postanowienie przysługuje zażalenie na zasadach ogólnych wskazanych w Kodeksie postępowania cywilnego.

Należy przy tym wskazać, że jurysdykcja krajowa istniejąca w chwili wszczęcia postępowania trwa nadal, choćby jej podstawy odpadły w toku sprawy (perpetuatio fori).

Co więcej, także gdy w momencie rozpoczynania postępowania brak było podstaw dla jurysdykcji sądu polskiego, ale jej podstawy powstały w toku postępowania, sąd nie może uznać się za niewłaściwy.