Wardyński i Wspólnicy - rozwiązywanie sporów, arbitraż

FAQ

• Strona główna

Jaki wpływ na prowadzenie postępowania mają strony, a jaka jest rola sądu?

W Polsce postępowanie cywilne jest postępowaniem kontradyktoryjnym (spornym). Oznacza to, że strony toczą między sobą spór i to wyłącznie one są odpowiedzialne zarówno za przebieg, jak i wynik postępowania. Ta cecha jest szczególnie widoczna w postępowaniu gospodarczym, w którym sąd co do zasady nie podejmuje czynności bez inicjatywy stron. To strony, nie sąd, decydują, jakie instrumenty proceduralne mają być użyte w celu udowodnienia ich roszczenia przed sądem. Sąd działa z urzędu tylko w wyjątkowych sytuacjach.

Na wstępnym etapie sporu strony decydują, czy wszcząć postępowanie przed sądem, czy złożyć wniosek o zawezwanie do próby ugodowej. Część spraw jest także poddawana pod rozstrzygnięcie sądom polubownym, ale strony muszą zgodzić się na taką procedurę. Natomiast procedura zawezwania do próby ugodowej jest rekomendowana w sprawach, w których istnieje prawdopodobieństwo, że strony dojdą do względnie szybkiego porozumienia. Przed wszczęciem postępowania strony mogą też podjąć działania zmierzające do wzmocnienia swojej pozycji w sporze, np. uzyskać zabezpieczenie roszczenia lub dowodu.

Wyłącznie powód może żądać rozpoznania sprawy w postępowaniu nakazowym, które jest jednym z postępowań odrębnych. W postępowaniu tym sąd wydaje nakaz zapłaty, opierając się wyłącznie na wskazanych w przepisach dokumentach załączonych do pozwu (jest ich ograniczony katalog, m.in. dokument urzędowy, zaakceptowany rachunek, weksel, czek). Żądanie rozpoznania sprawy w postępowaniu nakazowym musi zostać zgłoszone w pozwie.

Należy podkreślić, że w postępowaniu gospodarczym wszelkie decyzje związane z prowadzeniem postępowania muszą zostać podjęte już na etapie składania pozwu. Dotyczy to w szczególności zgłaszanych wniosków dowodowych. Nieprzedstawienie wszystkich twierdzeń i dostępnych dowodów w pierwszym piśmie procesowym pociąga za sobą bardzo poważne konsekwencje, gdyż strona traci prawo powoływania ich w toku postępowania. Sąd dopuści dalsze twierdzenia i dowody jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że ich wcześniejsze powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później, i wyłącznie w terminie dwutygodniowym od dnia, w którym powołanie ich stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania. Dlatego też powód musi przewidzieć argumenty strony pozwanej i powołać wszelkie kontrargumenty na samym początku postępowania.

Z uwagi na fakt, że wynik postępowania zależy od dowodów (lub wniosków o przeprowadzenie odpowiednich dowodów) złożonych przez strony w pierwszych pismach procesowych, a sąd dopuszcza jedynie dowody wskazane przez strony, częstą praktyką jest zgłaszanie nadmiernej liczby dowodów na etapie wszczęcia postępowania. Wniosek o dopuszczenie dowodu może być bowiem zawsze cofnięty.

Najczęstsze wnioski dowodowe stron dotyczą dopuszczenia dowodu z dokumentów, opinii biegłego, zeznań świadków, przesłuchania stron itp.

Rola sądu, szczególnie w postępowaniu gospodarczym, jest bierna. Ogranicza się do przeanalizowania i oceny wniosków stron i przeprowadzonych dowodów dowodów pod kątem zgodności z przepisami procesowymi. Sąd dopuszcza poszczególne dowody z dokumentów, zeznań konkretnych świadków oraz opinii biegłych. Sąd decyduje również, czy złożenie wniosków dowodowych na późniejszym etapie postępowania jest usprawiedliwione i czy takie dowody dopuścić w sprawie. Sąd wyznacza także terminy rozpraw i decyduje o tym, kiedy sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, a więc można ją zakończyć (zamknąć rozprawę i wydać wyrok).

Należy zauważyć, że obowiązkiem stron jest udowodnienie wszelkich twierdzeń, zarzutów i roszczeń lub wskazanie sądowi środków do ich udowodnienia. Nieprzedstawienie sądowi wszystkich istotnych twierdzeń i dowodów lub przedstawienie ich po terminie prowadzi do wydania przez sąd orzeczenia na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, który może się okazać bardzo ograniczony. W takim przypadku strony nie mogą w apelacji powoływać się na fakt, że sąd nie zweryfikował okoliczności faktycznych lub nie przeprowadził określonych dowodów, gdyż to strony, a nie sąd, miały obowiązek udowodnienia roszczenia.

W postępowaniu gospodarczym pozwany ma obowiązek złożenia odpowiedzi na pozew. W przypadku braku takiej odpowiedzi sąd może wydać wyrok zaoczny.