Wardyński i Wspólnicy - rozwiązywanie sporów, arbitraż

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego chce zlikwidować odrębne postępowania gospodarcze i w ten sposób uprościć procedurę cywilną. Zdaniem Konfederacji Pracodawców Polskich w wyniku tej zmiany przedsiębiorców zamiast ułatwień czekają kolejki do sądu.

Choć odrębne postępowania gospodarcze od dawna były przedmiotem krytyki przedsiębiorców – z powodu ich nadmiernego formalizmu, prowadzącego często do przegrania sprawy – to przygotowany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego zakładający likwidację odrębnego postępowania gospodarczego nie spotkał się z ich entuzjazmem.

Zdaniem Konfederacji Przedsiębiorców Polskich tego typu działanie doprowadzi bowiem do ponownego wydłużenia spraw z udziałem przedsiębiorców. Na dodatek – poprzez odejście od dotychczasowych postępowań i linii orzeczniczej sądów gospodarczych – doprowadzi do stanu niepewności prawnej.

Przedstawiona przez Komisję Kodyfikacyjną nowelizacja zakłada, że odrębne postępowania gospodarcze (regulowane dziś przez przepisy znajdujące się w dziale IVa tytułu VII k.p.c. „Postępowanie w sprawach gospodarczych”) znikną z kodeksu w ogóle. Zdaniem autorów kodyfikacji nie ma bowiem żadnych podstaw do utrzymywania odrębnego postępowania procesowego dla spraw gospodarczych. Jak podnoszą w uzasadnieniu do projektu ustawy autorzy zmian, sprawy te nie różnią się rodzajem występujących w nich żądań od zwykłych spraw cywilnych.

Co więcej, jak podkreślają, „(...) nie ma podstaw do twierdzenia, że akurat sprawy gospodarcze zasługują na jakieś szczególne traktowanie z punktu widzenia szybkości i sprawności postępowania. W postępowaniu cywilnym nie ma bowiem miejsca na różnicowanie spraw według kryterium podmiotowego (sprawy między przedsiębiorcami) na te, które zasługują na szybsze załatwienie, i te, w których szybkość udzielenia ochrony prawnej miałaby mieć mniejsze znaczenie”.

Mimo likwidacji odrębnego postępowania gospodarczego sądy gospodarcze mają jednak pozostać i działać jako wydziały sądów cywilnych.

Projekt nowelizacji zakłada, że sprawy prowadzone dziś przed sądami gospodarczymi będą prowadzone przed wydziałami sądów cywilnych – zgodnie z ogólnymi regułami k.p.c. Jedynie sprawy z zakresu regulacji energetyki, telekomunikacji i poczty oraz regulacji transportu kolejowego rządzić się będą procedurami administracyjnymi (mają być bowiem przekazane do właściwości sądów administracyjnych).

Te ogólne reguły k.p.c. ulegną jednak pewnym zmianom. Nowelizacja zakłada bowiem między innymi w art. 207 i w art. 217 możliwość zastosowania instytucji tzw. dyskrecjonalnej władzy sędziego – czyli możliwości zobowiązania stron przez przewodniczącego sądu do złożenia w wyznaczonym czasie odpowiedzi na pozew i innych pism przygotowawczych pod rygorem pominięcia spóźnionych twierdzeń i dowodów (chyba że stało się to np. nie z winy strony czy wskutek wyjątkowych okoliczności).

Możliwość nieuwzględniania spóźnionych twierdzeń pojawi się we wszystkich sprawach – a nie tylko w sprawach zawiłych i rozrachunkowych, jak to jest dziś.

Nowe obowiązki zostały nałożone również na sąd, który będzie musiał pozyskiwać od stron i uczestników postępowania materiał procesowy w ramach tzw. informacyjnego słuchania stron i omawiać ze stronami możliwe podstawy prawne ich żądań (zgodnie z projektowanym brzmieniem art. 212 (1) § 2 k.p.c. orzeczenie może być oparte na podstawie prawnej, której strona nie wskazała lub co do której się nie wypowiedziała tylko wtedy, gdy sąd omówił ją ze stronami).

Zmiana ta ma pozwolić zabezpieczyć interesy stron, które nie będą zaskakiwane podstawą prawną żądania w wyroku sądu. Sąd nie będzie mógł bowiem oprzeć orzeczenia na podstawie prawnej, której strona nie wskazała lub co do której się nie wypowiedziała, jeśli nie została ona omówiona przez sąd ze stronami.

Rozwiązanie to ma dotyczyć jednak tylko rozstrzygnięcia, które odnosić się będzie do roszczenia głównego. Fakt omówienia przez sąd ze stronami podstaw prawnych żądania będzie musiał zostać zaznaczony w protokole rozprawy

Projekt nowelizacji przewiduje też rozciągnięcie przymusu adwokacko-radcowskiego na sprawy bardziej złożone lub o większej wartości przedmiotu sporu już od etapu postępowań toczących się przed sądem okręgowym jako sądem pierwszej instancji.